بهترین زمان سفر زیارتی به مشهد چه موقع است؟
در این راهنما
برای بیشتر زائرانی که هوای معتدل، حرم خلوت‌تر و هزینه منطقی‌تر را با هم می‌خواهند، بهترین زمان سفر زیارتی به مشهد اواسط پاییز (به‌ویژه مهر و آبان) و بهار بعد از تعطیلات نوروز (اواخر فروردین تا خرداد) است، به شرط آنکه با یک مناسبت مذهبی بزرگ یا تعطیلی طولانی هم‌زمان نشود.
زمستان در روزهای غیرتعطیل معمولاً خلوت‌ترین و کم‌هزینه‌ترین فصل است و تابستان گرم و پرسفر. شلوغ‌ترین روزهای حرم امام رضا (ع) دهه آخر صفر، دهه کرامت، تعطیلات نوروز و ماه‌های تابستان است.
مناسبت‌های مذهبی بر اساس تقویم قمری تعیین می‌شوند و هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر در تقویم شمسی قرار می‌گیرند، اما نوروز همیشه در ابتدای فروردین است.
انتخاب زمان سفر به چه عواملی بستگی دارد
«بهترین زمان» برای همه زائران یکسان نیست. خانواده‌ای که فرزند مدرسه‌ای دارد عملاً به تعطیلات محدود است، زائر سالمند بهتر است از گرما و ازدحام دوری کند و کسی که حضور در یک مناسبت خاص برایش مهم است، شلوغی را آگاهانه می‌پذیرد.
پیش از انتخاب تاریخ، این چهار عامل را کنار هم بگذارید:
- آب‌وهوا: تابستان مشهد گرم و خشک و زمستان آن سرد است.
- مناسبت‌های مذهبی: جمعیت زائران در برخی ایام قمری چند برابر می‌شود و این ایام هر سال جابه‌جا می‌شوند.
- تعطیلات رسمی و مدارس: نوروز، تابستان و تعطیلات چندروزه، سفرهای خانوادگی را به بازه‌های محدودی می‌رانند.
- هزینه و دسترسی: در روزهای پرتقاضا، اقامتگاه‌های نزدیک حرم زودتر پر می‌شوند، نرخ‌ها بالا می‌رود و تهیه بلیت دشوارتر می‌شود.
آب‌وهوای مشهد در فصل‌های مختلف
مشهد در شمال شرق ایران و در ارتفاع تقریبی ۱۰۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد. اقلیم آن نیمه‌خشک سرد است و بارش سالانه کمی دارد که بیشتر آن در اواخر پاییز، زمستان و اوایل بهار می‌بارد. همین ارتفاع باعث می‌شود شب‌ها حتی در تابستان از روز خنک‌تر باشد.
اعداد این بخش میانگین‌های تقریبی بلندمدت‌اند و دمای هر سال و هر هفته می‌تواند با آن فرق کند. پیش از حرکت، پیش‌بینی هواشناسی همان روزها را بررسی کنید.
بهار
فروردین در مشهد هنوز می‌تواند خنک و بارانی باشد و شب‌ها، به‌خصوص در هفته‌های اول، سرد است. در میانگین بلندمدت، پربارش‌ترین ماه مشهد مارس است، یعنی نیمه دوم اسفند و نیمه اول فروردین؛ پس در این بازه لباس گرم سبک و چتر همراه داشته باشید.
از اواخر فروردین و در طول اردیبهشت، روزها معتدل و دلپذیر می‌شوند و این دوره از نظر هوا یکی از بهترین زمان‌ها برای پیاده‌روی در صحن‌ها و اطراف حرم است. در خرداد هوا به‌تدریج گرم می‌شود.
تابستان
تابستان مشهد گرم و خشک است. در تیر و مرداد، دمای ظهر در بسیاری از روزها به بالای ۳۰ درجه و در موج‌های گرما گاهی به حدود ۴۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.
رطوبت پایین است، اما آفتاب مستقیم در صحن‌های باز خسته‌کننده است و خطر کم‌آبی بدن را بالا می‌برد. به همین دلیل بسیاری از زائران زیارت را به عصر، شب و سحر منتقل می‌کنند. شهریور هنوز گرم است، ولی در هفته‌های پایانی آن گرما کم‌کم می‌شکند.
پاییز
مهر و آبان از نظر هوا برای بیشتر زائران مطلوب‌ترین ماه‌های سال‌اند. روزها آفتابی و معتدل است و شب‌ها خنک، بی‌آنکه سرمای زمستانی شروع شده باشد.
از اواخر آبان و به‌ویژه در آذر، هوا به‌سرعت سردتر می‌شود و بارش‌ها آغاز می‌شوند. اگر در آذر سفر می‌کنید، برای رفت‌وآمدهای شبانه به حرم لباس گرم مناسب همراه داشته باشید.
زمستان
زمستان مشهد سرد است. در دی و بهمن، دمای شب در بسیاری از روزها به زیر صفر می‌رسد و برف هم، هرچند نه هر سال و نه به یک اندازه، می‌بارد.
سرمای صبح زود و شب و یخ‌زدگی معابر را برای سالمندان جدی بگیرید. با این حال، رواق‌ها و شبستان‌های سرپوشیده حرم گرم است و بخش مهمی از زیارت در آن‌ها انجام می‌شود.
در آذر و دی، وارونگی دما در روزهای آرام و بی‌باد هوای مشهد را آلوده می‌کند و گاهی مدارس و ادارات شهر تعطیل می‌شوند. اگر همراهتان بیماری تنفسی یا قلبی دارد، شاخص کیفیت هوا را پیش از سفر و در روزهای اقامت دنبال کنید.
| فصل | وضعیت کلی هوا | نکته مهم برای زائر | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| بهار (اواخر فروردین تا خرداد) | معتدل، گاهی بارانی، شب‌ها خنک | لباس گرم سبک برای شب و اوایل فصل | تقریباً همه زائران، از جمله سالمندان |
| تابستان (تیر تا شهریور) | گرم و خشک، شب‌ها خنک‌تر | زیارت در ساعات خنک، نوشیدن آب کافی، پرهیز از آفتاب ظهر | خانواده‌های وابسته به تعطیلی مدارس، افراد مقاوم به گرما |
| پاییز (مهر و آبان) | آفتابی و معتدل | از اواخر آبان لباس گرم لازم می‌شود | تقریباً همه زائران |
| اواخر پاییز و زمستان (آذر تا اسفند) | سرد، شب‌های زیر صفر، احتمال برف | لباس گرم کامل، احتیاط در معابر یخ‌زده | کسانی که خلوتی و هزینه کمتر را ترجیح می‌دهند |
مناسبت‌های مذهبی پرجمعیت و جابه‌جایی آن‌ها در تقویم
بیشترین تغییر در شلوغی حرم امام رضا (ع) به مناسبت‌های مذهبی مربوط است، نه به فصل. این مناسبت‌ها بر اساس تقویم هجری قمری تعیین می‌شوند و سال قمری حدود ۳۵۴ یا ۳۵۵ روز است، یعنی حدود ۱۰ تا ۱۱ روز کوتاه‌تر از سال شمسی.
در نتیجه، هر مناسبت قمری هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر از سال قبل در تقویم شمسی قرار می‌گیرد و در چرخه‌ای تقریباً ۳۳ساله از همه فصل‌ها عبور می‌کند. مناسبتی که امسال در اواسط تابستان است، چند سال بعد به بهار و سپس به زمستان می‌رسد.
بنابراین برای برنامه‌ریزی باید تقویم رسمی همان سال را نگاه کنید. آغاز هر ماه قمری هم به رؤیت هلال بستگی دارد و گاهی یک روز با پیش‌بینی تقویم فرق می‌کند.
دهه آخر صفر
روزهای پایانی ماه صفر پرجمعیت‌ترین ایام سال در مشهد است. بر اساس تقویم رسمی ایران، ۲۸ صفر سالروز رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی (ع) است و آخرین روز ماه صفر، سالروز شهادت امام رضا (ع).
در این ایام زائران زیادی از شهرهای مختلف ایران و از کشورهای دیگر به مشهد می‌آیند. سنت پیاده‌روی به سمت مشهد هم پررنگ است و گروه‌های زیادی از زائران پیاده، از مسیرهای خراسان و استان‌های دیگر، در روزهای منتهی به آخر صفر به شهر می‌رسند.
مراسم عزاداری و برنامه‌های ویژه در حرم برگزار می‌شود و ازدحام در صحن‌ها، خیابان‌های اطراف و ورودی‌ها به بیشترین حد خود می‌رسد.
زیارت در این ایام برای بسیاری از مؤمنان ارزش معنوی ویژه‌ای دارد، اما برای سالمندان، کودکان خردسال و افرادی که بیماری قلبی یا تنفسی دارند، دشوارترین زمان سفر است. اگر این انتخاب شماست، اقامت و بلیت را خیلی زودتر تهیه کنید.
اگر با خودروی شخصی می‌آیید، بدانید که در این روزها تردد خودروهای شخصی در خیابان‌های منتهی به حرم محدود می‌شود و خودروهای پارک‌شده در این محورها به پارکینگ منتقل می‌شوند. اقامتگاه پارکینگ‌دار بگیرید و ترتیبات ورود و خروج جمعیت را در محل از خادمان بپرسید.
دهه کرامت و میلاد امام رضا (ع)
میلاد امام رضا (ع) در ۱۱ ذی‌القعده است. فاصله ۱ ذی‌القعده، سالروز میلاد حضرت معصومه (س)، تا ۱۱ ذی‌القعده در ایران با نام «دهه کرامت» شناخته می‌شود. در این ده روز حرم و شهر فضای جشن دارد و جمعیت، به‌ویژه در روزهای پایانی دهه و شب و روز میلاد، به‌شدت زیاد می‌شود.
در همین ماه، روز ۲۳ ذی‌القعده هم در منابع دعا به‌عنوان روزی شناخته می‌شود که زیارت امام رضا (ع) در آن سفارش شده و در مشهد جمعیت قابل‌توجهی را به حرم می‌آورد.
سایر ایام پرجمعیت قمری
- شب‌های قدر در ماه رمضان: شب‌های نوزدهم، بیست‌ویکم و بیست‌وسوم رمضان، حرم تا سحر بسیار شلوغ است. روزهای رمضان به‌طور کلی خلوت‌تر از شب‌های آن است.
- تاسوعا و عاشورا: در ۹ و ۱۰ محرم، مراسم عزاداری در حرم و شهر برگزار می‌شود و جمعیت زیاد است.
- شب‌های جمعه و روزهای تعطیل: در طول سال، شب‌های جمعه و تعطیلات چندروزه پیوسته، حتی بدون مناسبت خاص، جمعیت حرم را به‌طور محسوس بالا می‌برند.
نوروز، یک استثنای شمسی
نوروز برخلاف مناسبت‌های بالا یک مناسبت شمسی است و همیشه از ۱ فروردین آغاز می‌شود، پس هر سال در زمانی ثابت است. تعطیلات نوروز و تعطیلی مدارس تا حدود ۱۳ فروردین، مشهد را به یکی از پرسفرترین شهرهای ایران در این بازه تبدیل می‌کند.
بسیاری از خانواده‌ها دوست دارند لحظه تحویل سال را در حرم امام رضا (ع) باشند و ازدحام در شب و روز تحویل سال بسیار زیاد است. نیمه اول فروردین از نظر تقاضای اقامت و بلیت، هم‌ردیف پرتقاضاترین ایام سال است.
گاهی یک مناسبت قمری با نوروز یا تابستان هم‌زمان می‌شود و آن بازه پرتقاضاتر از معمول است. در سال‌های اخیر دهه آخر صفر در میانه تابستان بوده و دهه کرامت در فروردین و اردیبهشت؛ با جابه‌جایی سالانه، دهه کرامت به نوروز نزدیک‌تر می‌شود و آخر صفر به سمت اواخر بهار می‌رود.
همین جابه‌جایی گاهی بازه‌های خلوت را شلوغ می‌کند. در تقویم رسمی ۱۴۰۵، شب‌های قدر حدود ۸ تا ۱۲ اسفند و در دل زمستان خلوت است. در ۱۴۰۶ هم میلاد امام رضا (ع) ۳۰ فروردین است و دهه کرامت به بهار پس از نوروز می‌افتد. تاریخ دقیق را از تقویم رسمی بگیرید.
| مناسبت | تاریخ | نوع تقویم | جابه‌جایی در تقویم شمسی | سطح شلوغی |
|---|---|---|---|---|
| دهه آخر صفر (رحلت پیامبر، شهادت امام حسن و امام رضا) | ۲۰ تا ۳۰ صفر | قمری | هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر | بسیار زیاد، اوج سالانه |
| دهه کرامت و میلاد امام رضا (ع) | ۱ تا ۱۱ ذی‌القعده | قمری | هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر | زیاد، به‌ویژه روزهای پایانی دهه |
| روز زیارتی امام رضا (ع) | ۲۳ ذی‌القعده | قمری | هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر | زیاد |
| شب‌های قدر | ۱۹، ۲۱ و ۲۳ رمضان | قمری | هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر | زیاد در شب‌ها |
| تاسوعا و عاشورا | ۹ و ۱۰ محرم | قمری | هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر | زیاد |
| نوروز | ۱ تا حدود ۱۳ فروردین | شمسی | ثابت | بسیار زیاد |
| تعطیلات تابستان | تیر تا شهریور | شمسی | ثابت | زیاد و پیوسته |
شلوغی و هزینه؛ رابطه‌ای که باید سنجید
هزینه سفر زیارتی به مشهد چند جزء اصلی دارد: رفت‌وبرگشت (قطار، هواپیما، اتوبوس یا خودروی شخصی)، اقامت، غذا، رفت‌وآمد داخل شهر و هزینه‌های جانبی مثل سوغات. از این میان، اقامت و بلیت بیشترین حساسیت را به زمان سفر دارند.
قیمت‌ها از سالی به سال دیگر و حتی در طول یک سال تغییر می‌کند. بنابراین به جای عدد، بهتر است سازوکار تغییر هزینه را بشناسید.
اقامت
هتل‌ها و اقامتگاه‌هایی که در فاصله پیاده تا حرم قرار دارند، در ایام اوج زودتر از بقیه پر می‌شوند و نرخ آن‌ها بیش از اقامتگاه‌های دورتر بالا می‌رود. در روزهای عادی پاییز و زمستان انتخاب بیشتر است و گاهی اقامتگاه‌های نزدیک حرم با شرایط بهتری در دسترس‌اند.
در ایام اوج، اقامت دورتر هزینه را کم می‌کند، هرچند رفت‌وآمد را طولانی‌تر. در فصل خلوت هم سفر را طوری بچینید که شب جمعه و جمعه جزو شب‌های اقامت نباشد؛ تقاضای این شب‌ها حتی بدون مناسبت بالاتر است.
بلیت قطار و هواپیما
به مشهد انواع مختلفی از قطار حرکت می‌کند؛ از قطارهای معمولی با کوپه‌های چهار یا شش‌نفره تا قطارهای با خدمات بیشتر. برنامه حرکت و نرخ بلیت‌ها تغییر می‌کند و باید هنگام خرید بررسی شود.
در ایام اوج، بلیت قطار خیلی زود تمام می‌شود و پروازها هم پرتقاضا و گران‌ترند. اگر با خودروی شخصی سفر می‌کنید، ترافیک جاده‌ها در ابتدا و انتهای تعطیلات و محدودیت پارک اطراف حرم را در نظر بگیرید.
کیفیت تجربه زیارت
هزینه فقط پولی نیست. در روزهای اوج، رسیدن به نزدیکی ضریح دشوار است، صف‌های بازرسی طولانی‌تر می‌شود و خستگی جسمی بیشتر است.
در روزهای خلوت، زائر فرصت بیشتری برای زیارت با آرامش، نماز جماعت و دعا دارد. سطح‌های جدول زیر نسبی‌اند و هر سال بسته به هم‌زمانی مناسبت‌ها تغییر می‌کنند.
| بازه زمانی | شلوغی حرم | سطح نسبی هزینه اقامت و بلیت | دسترسی به بلیت و اقامت نزدیک حرم | آرامش زیارت |
|---|---|---|---|---|
| دهه آخر صفر | بسیار زیاد | بسیار بالا | بسیار دشوار، نیاز به رزرو خیلی زود | کم |
| نیمه اول فروردین | بسیار زیاد | بسیار بالا | بسیار دشوار | کم |
| دهه کرامت و میلاد امام رضا (ع) | زیاد | بالا | دشوار | کم تا متوسط |
| تابستان در روزهای بدون مناسبت | زیاد | بالا تا متوسط | متوسط | متوسط |
| تعطیلات چندروزه و آخر هفته‌ها | زیاد | بالاتر از روزهای عادی | متوسط | متوسط |
| پاییز در روزهای عادی | متوسط | متوسط | نسبتاً آسان | خوب |
| بهار پس از نوروز در روزهای عادی | متوسط | متوسط | نسبتاً آسان | خوب |
| زمستان در روزهای غیرتعطیل | کم | پایین‌تر از بقیه سال | آسان | بسیار خوب |
بهترین زمان برای گروه‌های مختلف زائران
با کنار هم گذاشتن آب‌وهوا، مناسبت‌ها و هزینه، می‌توان برای هر گروه از زائران پیشنهاد مشخص‌تری داد. این پیشنهادها کلی‌اند و شرایط شخصی، از جمله وضعیت سلامت و محدودیت مرخصی، باید در انتخاب نهایی لحاظ شود.
- سالمندان و افراد با بیماری زمینه‌ای: مهر و آبان یا اردیبهشت، وسط هفته و دور از مناسبت‌ها. اگر بیماری خاصی دارند، پیش از سفر با پزشک خود مشورت کنند.
- خانواده‌های دارای کودک مدرسه‌ای: تعطیلات تابستان؛ اواخر شهریور معمولاً از تیر و مرداد خنک‌تر است.
- خانواده‌های دارای کودک خردسال: بهار و پاییز، دور از ایام اوج، چون خطر گم شدن کودک در ازدحام بیشتر است.
- زائرانی که بودجه محدود دارند: روزهای غیرتعطیل زمستان و اواخر پاییز، با لباس گرم کافی.
- زائرانی که حضور در مناسبت برایشان مهم است: دهه آخر صفر یا دهه کرامت، با رزرو بسیار زودهنگام و آمادگی برای ازدحام.
چطور زمان سفر را انتخاب و برنامه‌ریزی کنیم
برای اینکه زمان سفر را حساب‌شده انتخاب کنید، این مراحل را به ترتیب انجام دهید:
- بازه‌های ممکن را مشخص کنید. روزهایی را که بر اساس مرخصی و تعطیلی مدارس می‌توانید سفر کنید، بنویسید.
- تقویم رسمی همان سال را نگاه کنید. آخر صفر، دهه کرامت، شب‌های قدر و تاسوعا و عاشورا را در این بازه‌ها علامت بزنید؛ این تاریخ‌ها هر سال تغییر می‌کنند.
- تصمیم بگیرید که مناسبت برایتان هدف است یا مانع. اگر هدف است، زودتر برنامه‌ریزی کنید و اگر آرامش مهم‌تر است، بازه‌ای بدون هم‌پوشانی با این روزها انتخاب کنید.
- بلیت و اقامت را هم‌زمان بررسی کنید. تا هر دو قطعی نشده، برنامه را نهایی نکنید و قوانین لغو و استرداد را بخوانید.
- برنامه روزانه را با فصل تنظیم کنید. در تابستان ساعات خنک، در زمستان ساعات آفتابی و در ایام شلوغ ساعات کم‌جمعیت‌تر مانند نیمه‌شب تا پیش از سحر را برای زیارت در نظر بگیرید.
نکاتی برای زیارت در ایام شلوغ
اگر زمان سفر شما با یکی از روزهای پرجمعیت هم‌زمان شده است، رعایت چند نکته زیارت را امن‌تر و آرام‌تر می‌کند:
- ورودی‌های حرم برای آقایان و بانوان جداست و همه زائران از بازرسی امنیتی عبور می‌کنند. در روزهای شلوغ صف بازرسی طولانی‌تر است؛ وسایل غیرضروری همراه نبرید و مقررات پوشش و وسایل مجاز را در محل بپرسید، چون ممکن است تغییر کند.
- پیش از ورود، با همراهان یک نقطه ملاقات مشخص تعیین کنید. صحن‌های حرم، مانند صحن انقلاب، صحن آزادی، صحن جمهوری اسلامی، صحن قدس، صحن گوهرشاد و صحن رضوی، هر کدام نام مشخصی دارند و به خاطر سپردن نام صحن، پیدا کردن یکدیگر را آسان‌تر می‌کند.
- حرم برای کودکان گمشده و زائرانی که به راهنمایی نیاز دارند، خدمات ویژه دارد. در صورت گم شدن همراه، از نزدیک‌ترین خادم کمک بخواهید و مشخصات خود را روی کاغذی در جیب کودک بگذارید.
- در ازدحام نزدیک ضریح، مراقب سالمندان و کودکان باشید و بر رسیدن به ضریح اصرار نکنید. زیارت از رواق‌ها و صحن‌ها هم زیارت است.
سوالات متداول
خلوت‌ترین زمان سفر به مشهد چه موقع است؟
معمولاً روزهای وسط هفته در زمستان، به شرطی که با تعطیلی رسمی یا مناسبت قمری مهم هم‌زمان نباشد، خلوت‌ترین زمان سال است. روزهای عادی اواخر پاییز هم معمولاً جمعیت کمتری دارد. چون مناسبت‌های قمری هر سال جابه‌جا می‌شوند، پیش از انتخاب تاریخ، تقویم رسمی همان سال را بررسی کنید.
چرا تاریخ آخر صفر هر سال فرق می‌کند؟
چون صفر یکی از ماه‌های قمری است و سال قمری حدود ۱۰ تا ۱۱ روز کوتاه‌تر از سال شمسی است، آخر صفر و سایر مناسبت‌های قمری هر سال حدود ۱۰ تا ۱۱ روز زودتر در تقویم شمسی می‌آیند. تاریخ دقیق هم به رؤیت هلال بستگی دارد و ممکن است یک روز با پیش‌بینی فرق کند.
سفر به مشهد در تابستان با وجود گرما مناسب است؟
برای بیشتر افراد سالم، بله، به شرط آنکه برنامه را با گرما تنظیم کنند. هوای تابستان مشهد خشک است و شب‌ها خنک‌تر می‌شود، پس زیارت در عصر، شب و سحر راحت‌تر است. برای سالمندان، کودکان خردسال و افراد حساس به گرما، ماه‌های معتدل بهار و پاییز مناسب‌ترند.
برای سفر در نوروز یا آخر صفر چقدر زودتر باید رزرو کرد؟
زمان دقیقی نمی‌توان گفت، چون به تقاضای هر سال بستگی دارد. بلیت و اقامت را در اولین فرصتی که فروش آغاز می‌شود تهیه کنید؛ بلیت قطار معمولاً پیش از بقیه گزینه‌ها تمام می‌شود. بلیت برگشت را هم همان موقع بگیرید، چون پس از آخر صفر موج بازگشت زائران بسیار بزرگ است.
آیا حرم امام رضا (ع) در همه ساعات شبانه‌روز باز است؟
حرم در بیشتر ساعات شبانه‌روز پذیرای زائران است و بسیاری از زائران شب و سحر را برای زیارت انتخاب می‌کنند. با این حال، برخی بخش‌ها ممکن است برای نظافت، مراسم خاص یا مدیریت جمعیت موقتاً بسته شوند. ساعت‌های دقیق را در محل بپرسید.
اگر هم هوای خوب بخواهیم و هم مناسبت، چه زمانی مناسب است؟
این به سال سفر بستگی دارد. در سال‌هایی که دهه کرامت در اواخر فروردین یا اردیبهشت است، هوای بهاری و جشن میلاد امام رضا (ع) با هم جمع می‌شوند، ولی جمعیت هم زیاد است. تقویم رسمی هر سال را با الگوی آب‌وهوای فصل‌ها کنار هم بگذارید.
جمع‌بندی
برای بیشتر زائران، روزهای عادی مهر و آبان و بهار پس از نوروز بهترین زمان سفر زیارتی به مشهد است؛ هوا معتدل است، حرم آرام‌تر و هزینه اقامت و بلیت متوسط. زمستان در روزهای غیرتعطیل خلوت‌ترین و کم‌هزینه‌ترین فصل است و تابستان پرسفر و گرم.
دهه آخر صفر، دهه کرامت و نوروز اوج جمعیت سال‌اند و رزرو بسیار زودهنگام می‌خواهند. مناسبت‌های قمری هر سال جابه‌جا می‌شوند، پس پیش از هر تصمیم تقویم رسمی همان سال را ببینید و زمان سفر را با توان جسمی همراهان، بودجه و هدفتان از زیارت هماهنگ کنید.
عکس: IA، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 3.0
